Bülent Ecevit

Vikipedi, özgür ansiklopedi
ªuraya atla: kullan, ara
Mustafa Bülent Ecevit
16. Türkiye Baºbakani
Görev süresi
11 Ocak 1999 – 18 Kasim 2002
CumhurbaºkaniSüleyman Demirel (1999-2000)
Ahmet Necdet Sezer (2000-2002)
Yerine geldigiMesut Yilmaz
Yerine gelenAbdullah Gül
Türkiye Baºbakan Yardimcisi
Görev süresi
30 haziran 1997 – 11 ocak 1999
CumhurbaºkaniSüleyman Demirel (1997-1999)
Yerine geldigiTansu Çiller
Yerine gelenHüsamettin Özkan
16. Türkiye Baºbakani
Görev süresi
5 Ocak 1978 – 12 Kasim 1979
CumhurbaºkaniFahri Korutürk
Yerine geldigiSüleyman Demirel
Yerine gelenSüleyman Demirel
Görev süresi
21 Haziran 1977 – 21 Temmuz 1977
Yerine geldigiSüleyman Demirel
Yerine gelenSüleyman Demirel
Görev süresi
26 Ocak 1974 – 17 Kasim 1974
Yerine geldigiNaim Talu
Yerine gelenSadi Irmak
Çaliºma ve Sosyal Güvenlik Bakani
Görev süresi
20 kasim 1961 – 20 ºubat 1965
BaºbakanIsmet inönü
Yerine geldigiCahit Talas
Yerine gelenIhsan Sabri Çaglayangil
Cumhuriyet Halk Partisi Genel Baºkani
Görev süresi
14 Mayis 1972 – 30 Ekim 1980
Yerine geldigiIsmet Inönü
Yerine gelenDeniz Baykal
Demokratik Sol Parti Genel Baºkani
Görev süresi
15 Ocak 1989 – 25 Temmuz 2004
Yerine geldigiNecdet Karababa
Yerine gelenZeki Sezer
Görev süresi
13 Eylül 1987 – 7 Mart 1988
Yerine geldigiRahºan Ecevit
Yerine gelenNecdet Karababa
Cumhuriyet Halk Partisi Genel Sekreteri
Görev süresi
24 Ekim 1966 – 21 Mart 1971
Genel BaºkanIsmet Inönü
Yerine geldigiKemal Satir
Yerine gelenªeref Bakºik
Türkiye Büyük Millet Meclisi Ana Muhalefet Partisi Lideri
Görev süresi
17 Kasim 1974 – 20 haziran 1977
Yerine geldigiSüleyman Demirel
Yerine gelenSüleyman Demirel
Görev süresi
22 Temmuz 1977 – 5 ocak 1978
Yerine geldigiSüleyman Demirel
Yerine gelenSüleyman Demirel
Görev süresi
12 kasim 1979 – 12 Eylül 1980
Yerine geldigiSüleyman Demirel
Yerine gelenNecdet Calp
Türkiye Büyük Millet Meclisi
11., 12., 13., 14., 15., 16., 19., 20. ve 21. dönem Milletvekili
Görev süresi
27 Ekim 1957 – 3 Kasim 2002
Seçim Bölgesi1961 – Ankara
1965 – Zonguldak
1969 – Zonguldak
1973 – Zonguldak
1977 – Zonguldak
1991 – Zonguldak
1995 – Zonguldak
1999 – Zonguldak
Kiºisel bilgiler
Dogum28 Mayis 1925(1925-05-28)
Istanbul, Türkiye
Ölüm5 Kasim 2006 (81 yaºinda)
TürkiyeTürkiye Ankara, Türkiye
Yattigi yerDevlet Mezarligi, Ankara, Türkiye
PartisiCumhuriyet Halk Partisi
(1953-1981)
Yasakli dönem
(1982-1986)
Demokratik Sol Parti
(1987-2004)
EºiRahºan Ecevit (1946-2006)
Hükümeti37, 40, 42, 56, 57
Imzasi

Mustafa Bülent Ecevit[1] (28 Mayis 1925, Istanbul – 5 Kasim 2006, Ankara), Türk gazeteci, ºair, yazar, Çaliºma ve Sosyal Güvenlik Bakani, Devlet Bakani, baºbakan yardimcisi ve Türkiye eski baºbakanlarindandir.

1974 ile 2002 yillari arasinda beº kez Türkiye baºbakanligi yapan Bülent Ecevit, düºünceleri ve uygulamalariyla, 20. yüzyil Türk siyasal yaºaminin en önemli isimlerden biri olmuºtur.

1972 ile 1980 arasinda Cumhuriyet Halk Partisi Genel Baºkanliginda, 1987 ile 2004 arasinda da Demokratik Sol Parti Genel Baºkanliginda bulunmuºtur. 1961 ile 1965 arasinda VIII., IX. ve X. Ismet Inönü hükumetlerinde Çaliºma Bakani olarak yer almiºtir.

Türkiye Büyük Millet Meclisi'nde 11. ve 12. Dönem Ankara, 13., 14., 15., 16. ve 19. Dönem Zonguldak, 20. ve 21. Dönem Istanbul milletvekili olarak görev yapmiº olan Ecevit, 1961'de Kurucu Meclis Cumhuriyet Halk Partisi Temsilciligi (6 Ocak 1961-25 Ekim 1961) yapmiºtir.[2]

2000 yilindaki cumhurbaºkanligi seçimlerinde üniversite mezunu olmamasi nedeniyle Cumhurbaºkanligi"na aday olamamiº, koalisyon partilerinin bu hükmü degiºtirme teklifini ve kendisine cumhurbaºkanligi teklifi getirmesini ise teºekkür ederek reddetmiºtir.

Özel yaºami[degiºtir | kaynagi degiºtir]

Ailesi[degiºtir | kaynagi degiºtir]

Bülent Ecevit, 28 Mayis 1925 tarihinde Istanbul'da dogdu. Mustafa ismi, Huzur-u Hümayun hocalarindan dedesi Kürdizade Mustafa ªükrü Efendi'den kaynaklanmaktadir.[3][4][5] Babasi Kürdizade Mustafa ªükrü Efendinin Oglu Kastamonu dogumlu Fahri Ecevit Ankara Hukuk Fakültesi'nde adli tip profesörüydü. (5 Mayis 1951 tarihli Bülent Ecevit'in AÜ DTCF ögrenci kimlik cüzdanindaki nüfus cüzdan suretine göre baba adi Mehmet Fahrettin, gene 15 Ocak 1945 tarihli AÜ DTCF talebe hüviyet cüzdanindaki nüfus cüzdan suretine göre baba adi Fahrettin, öte yandan babasinin 31 Ekim 1951 tarihli Yeni Sabah gazetesindeki ölüm ilaninda Prof. Dr. Fahri Ecevit, ayrica kullandigi kartvizitte Pr. Dr. Fahri Ecevit [kaynak belirtilmeli]) Fahri Ecevit daha sonra siyasete girerek 1943-1950 yillari arasinda CHP'den Kastamonu milletvekilligi yapti. Istanbul dogumlu olan annesi Fatma Nazli ise ressamdi.

Egitimi[degiºtir | kaynagi degiºtir]

Bülent Ecevit 1944 yilinda Robert Kolej'inden mezun oldu. Önce Ankara Hukuk Fakültesi sonra da Dil Tarih Cografya Fakültesi Ingiliz Filolojisi bölümüne kayit yaptirmasina ragmen yüksek ögrenimine devam etmedi.

Çaliºma hayati[degiºtir | kaynagi degiºtir]

1944'te çaliºma hayatina Basin Yayin Genel Müdürlügü'nde çevirmenlik yaparak baºladi. 1946-1950 yillari arasinda Londra Elçiliginin Basin Ataºeligi'nde kâtip olarak çaliºti. 1950 yilinda Cumhuriyet Halk Partisi'nin yayin organi olan Ulus gazetesinde çaliºmaya baºladi. 1951-52'de yedeksubay olarak askerligini yaptiktan sonra yeniden gazeteye döndü. Ulus gazetesi Demokrat Parti tarafindan kapatilinca Yeni Ulus ve Halkçi gazetelerinde yazar ve yazi iºleri müdürü olarak görev yapti. 1955 yilinda Amerika Birleºik Devletleri'nin Kuzey Karolina eyaletinin Winston-Salem kentinde, The Journal and Sentinel'de konuk gazeteci olarak çaliºti. 1957'de Rockefeller Foundation Fellowship Bursu ile yeniden ABD'ye gitti, Harvard Üniversitesi'nde sekiz ay sosyal psikoloji ve Orta Dogu tarihi üzerine incelemeler yapti. Bu sirada Ecevit'in "Hocam" diye bahsettigi [kaynak belirtilmeli] Henry A. Kissinger Harvard Üniversitesi rektörü idi. Harvard'da 1957 yilinda, 1950-1960 arasinda verilen antikomünizm seminerlerine Olof Palme, Bertrand Russell gibi kiºilerle birlikte katildi. [kaynak belirtilmeli]

1950’lerde Forum Dergisi’nin yazi iºleri kadrosunda yer aldi. 1965’te Milliyet gazetesinde günlük yazilar yazdi. 1972’de aylik Özgür Insan, 1981’de haftalik Arayiº, 1988’de aylik Güvercin dergilerini çikartti.

Evliligi[degiºtir | kaynagi degiºtir]

1946 yilinda okuldan arkadaºi Rahºan Aral ile evlendi.

Siyasal yaºami[degiºtir | kaynagi degiºtir]

Cumhuriyet Halk Partisi[degiºtir | kaynagi degiºtir]

1953 yilinda CHP'ye kaydolan Ecevit, ilk olarak Gençlik Kollari Merkez Yönetim Kurulu'nda görev aldi. 32 yaºinda, Ismet Inönü'nün damadi Metin Toker'in adayligini devretmesiyle, 27 Ekim 1957 seçimlerinde CHP'den milletvekili oldu. Milletvekili olarak siyasi yaºamina baºlayan Bülent Ecevit, 12 Ocak 1959 günü toplanan CHP 14. Olagan Kurultayi'nda Parti Meclisi'ne giren isimler arasinda yer aldi. 27 Mayis 1960 Askerî Müdahalesi'nden sonra, CHP kontenjanindan, Kurucu Meclis üyesi oldu. 1961 genel seçimlerinde Zonguldak milletvekili seçildi. 1961-65 arasinda görev yapan Ismet Inönü baºkanligindaki üç koalisyon hükumetinde de çaliºma bakani olarak yer aldi. Bu dönemde Toplu Iº Sözleºmesi, Grev ve Lokavt Kanunu'nun çikarilmasi (24 Temmuz 1963), sosyal güvenlik haklarinin geniºletilmesi için çaba harcadi.

Süleyman Demirel'in baºkanligindaki Adalet Partisi'nin (AP) kazandigi 1965 genel seçimlerinde Zonguldak'tan yeniden milletvekili seçildi. Bülent Ecevit bu tarihten sonra muhalefete dönen CHP'nin içinde Ortanin Solu görüºünün öncülügünü yapmaya baºladi. Ayni dönemde parti içinde Ortanin Solu'na karºi çikan bir klik ortaya çikti. 18 Ekim 1966'da toplanan 18. Kurultay'da 43 yillik CHP'nin genel sekreterligine seçildi. CHP tarihinde ilk defa bir genel sekreter ilçelerden köylere bütün CHP örgütlerini tek tek gezerek partililer ve delegelerle taniºti. Ecevit çaliºkanligi, hitabet gücü ve parti içinde demokratik sol duruºuyla giderek sivrildi. Ortanin Solu partinin temel ilkesi olarak kabul edildi. Ecevit, Ortanin Solu hareketiyle CHP'nin aºiri sola bir duvar çektigini, AP'nin de aºiri saga karºi bir duvar çekmesiyle demokrasinin sürekli yaºama olanagi bulacagini savundu.[6]

1967'de "Ortanin Solu" politikasina karºi çikan Turhan Feyzioglu ile Ecevit arasindaki çatiºma tirmandi. Genel baºkan Inönü, Ecevit'i desteklerken meclis grubu Feyzioglu'nu tutuyordu. 28 Nisan 1967 tarihinde düzenlenen 4. Olaganüstü Kurultay'dan sonra Feyzioglu önderligindeki 47 milletvekili ve senatör partiden ayrilarak Güven Partisi'ni kurdu. Kemal Satir önderligindeki bir grup ise parti içinde kalarak Ortanin Solu politikasina karºi mücadeleyi sürdürdü. Genel sekreter Ecevit köyleri kalkindirma planini açiklayarak "Toprak iºleyenin, su kullananindir" sloganini ortaya atti (11 Agustos 1969).[7]

Türk Silahli Kuvvetleri'nin 12 Mart 1971 muhtirasindan sonra, CHP'nin tutumu konusunda parti içinde önemli görüº ayriliklari belirdi. Ismet Inönü, müdahaleye açikça karºi çikilmasini onaylamiyordu, Ecevit ise 12 Mart muhtirasinin CHP içindeki "Ortanin Solu" hareketine karºi verildigini söyleyerek, partisinin askeri yönetimce oluºturulan hükumete katkida bulunmasina karºi çikti ve genel sekreterlikten istifa etti (21 Mart 1971). Ecevit'le yogun bir mücadeleye giren Inönü, 4 Mayis 1972'de toplanan 5. Olaganüstü Kurultay'da, "Ya Ben, Ya Bülent" sözleriyle siyasetinin partisince onaylanmamasi durumunda istifa edecegini açikladi.[8] Kurultay'da parti meclisi için yapilan güvenoylamasinda Ecevit yanlilarinin 507'ye karºilik 709 oy ile güvenoyu almasi üzerine, 8 Mayis 1972'de istifa eden Ismet Inönü'nün yerine 14 Mayis 1972 tarihinde genel baºkanliga seçildi. Böylece Ismet Inönü Türk siyasal yaºaminda parti içi mücadele sonucunda degiºen ilk genel baºkan oldu. Kurultayin ardindan Kemal Satir ve grubu partiden ayrilarak önce Cumhuriyetçi Parti'yi kurdu, kisa süre sonra da Milli Güven Partisi'yle birleºerek Cumhuriyetçi Güven Partisi'ne (CGP) katildi.

Cumhuriyet Halk Partisi Genel Baºkanligi ve baºbakanligi[degiºtir | kaynagi degiºtir]

1973 cumhurbaºkanligi seçiminde askerlerin destekledigi Faruk Gürler'in seçilmesine AP lideri Süleyman Demirel'le birlikte karºi çikti. Cumhurbaºkanligi krizi 6 Nisan 1973'te 6. Cumhurbaºkanligina, Ecevit ve Demirel'in üzerinde anlaºtiklari Fahri Korutürk'ün seçilmesiyle son buldu. Ancak, Ecevit'in Faruk Gürler'in aday oldugu seçimlere katilmama karari almasina ragmen Gürler'e oy vermiº olan CHP Genel Sekreteri Kamil Kirikoglu ve arkadaºlari partiden istifa ettiler.

CHP Ecevit liderliginde girdigi ilk genel seçim olan 14 Ekim 1973 genel seçimlerinde yüzde 33,3'lük oy oraniyla 185 milletvekili çikardi. CHP'nin oy orani bir önceki seçime göre yüzde 5.9 artti; partinin oy orani kirsal alanda gerilerken kentlerde artti. Ancak Ecevit'in baºkanligindaki CHP en fazla oyu almasina ragmen çogunlugu kazanamadi. 26 Ocak 1974 tarihinde Millî Selamet Partisi (MSP) ile kurdugu koalisyon hükumetinde ilk defa baºbakanlik görevini aldi. Ecevit hükumetinin en önemli uygulamalarindan biri, Haziran 1971'de Amerika Birleºik Devletleri'nin baskisiyla yasaklanan haºhaº ekiminin 1 Temmuz 1974'te serbest birakilmasiydi.

Bu arada ilk kez 1970'te CHP gençlik kollarinin düzenledigi bir forumda kullanilan "demokratik sol" kavrami, 28 Haziran 1974'te toplanan CHP tüzük kurultayinda parti tüzügünün ilkeleri arasina alindi. Ecevit bu ilkeyi, ülkenin nesnel koºullarina dayanan, dogmaya ve özentiye kapilmayan yerli bir sol düºünce akimi olarak niteledi.

Kibris Harekâti[degiºtir | kaynagi degiºtir]

Temmuz 1974'te, Bülent Ecevit baºbakanken, Yunanistan'daki askeri cuntanin destekledigi EOKA yanlisi Rumlar Kibris’ta Makarios’a karºi darbe yapti. Darbe nedeniyle Ada’da yaºayan Türkler’in yaºamlarinin tehlikeye girmesi nedeniyle ordu alarma geçirildi. Londra'ya giden Ecevit, Türkiye gibi Kibris anlaºmalarina garantör devlet olarak imza koymuº Britanya hükumetinin yetkilileriyle görüºtüyse de Kibris'taki duruma bir ortak çözüm bulunamadi. Ecevit’in baºinda oldugu hükumet askerî müdahale karari aldi.

Ecevit ve ABD Baºkani Jimmy Carter Beyaz Saray'da, 31 Mayis 1978.

20 Temmuz'da baºlayan Kibris Bariº Harekati'ni, 14 Agustos'ta II. Bariº Harekati izledi. Kibris Harekâti’ndan sonra Ecevit, “Kibris fatihi” olarak anilmaya baºladi.

Milliyetçi Cephe ve azinlik hükumetleri[degiºtir | kaynagi degiºtir]

Kibris Harekatinin baºariya ulaºmasi ve büyük kamuoyu destegine ragmen, tarihi bir laik-dindar uzlaºisi olarak görülen CHP-MSP koalisyon hükumeti içindeki çeliºkiler, siyasal mahkumlarin da genel af kapsamina alinmasi ve Kibris konusundaki anlaºmazligin da etkisiyle gittikçe büyüdü. 10 ay süren bu koalisyon hükumeti, 18 Eylül 1974'te Ecevit'in istifasiyla sona erdi. Bu hükumetin dagilmasi üzerine Süleyman Demirel'in baºbakan olarak görev yaptigi AP-MSP-MHP-CGP partilerinden oluºan I. Millî Cephe Hükumeti kuruldu.

1977 genel seçimlerinde Cumhuriyet Halk Partisi oyunu yüzde 41,4'e çikarmayi baºardi. Bu oy orani Türkiye Cumhuriyeti tarihinde sol görüºlü bir partinin çok partili siyasal yaºamda kazandigi en yüksek oy orani olarak tarihe geçti.Ayni zamanda bu oy orani 1950'den sonra Cumhuriyet Halk Partisi'nin aldigi en yüksek oy orani olarak tarihe geçti.

Ecevit oy oranini artirmakla birlikte o zamanki seçim sistemine (nisbi seçim sistemi) göre çogunlugu kazanamadigi için bir azinlik hükumeti kurmaya karar verdi. Bu azinlik hükumetinin güven oyu alamamasi nedeniyle Süleyman Demirel'in baºbakanliginda II. Millî Cephe hükumeti (AP-MSP-MHP) kuruldu. Ecevit, "Kumar borcu olmayan 11 milletvekili ariyorum" sözüyle AP'den ayrilan 11 milletvekiline (Güneº Motel Olayi) ek olarak Demokratik Parti ve Cumhuriyetçi Güven Partisi'nin de destegiyle II. Milliyetçi Hükumeti'ni devirip, 5 Ocak 1978 tarihinde yeni bir hükumet kurarak tekrar baºbakan oldu.

Ancak Ecevit seçim propagandasi sirasinda ve muhalefet önderi olarak ileri sürdügü düzen degiºikligini, vaatlerini gerçekleºtiremedi. Daha da hizlanan terör, etnik ve dinsel kiºkirtmalarla Malatya ve Maraº gibi kentlerde katliam boyutlarina ulaºti. Enflasyon hizi da yüzde 100'ü geçti, grevler yayildi. TÜSIAD gazetelere tam sayfa eleºtiri ilanlari vererek hükumetin istifasini istedi. Bunlara ek olarak AP'den gelen ve bakan yapilan 11 milletvekilinin (Tuncay Mataraci, Hilmi Iºgüzar, Orhan Alp, Oguz Atalay, Mete Tan, Güneº Öngüt, Mustafa Kiliç, ªerafettin Elçi, Ahmet Karaaslan, Enver Akova, Ali Riza Septioglu) destegini kazanmak için verdigi tavizler ve haklarinda çikan yolsuzluk söylentileri, Ecevit'e zarar verdi.

Bülent Ecevit Cropped.jpg
Romanya Devlet Baºkani Nikolay Çavuºesku ve Ecevit 1978 yaptigi görüºme

14 Ekim 1979'da yapilan ara seçimlerde baºarisizliga ugrayan Ecevit görevden çekildi ve Süleyman Demirel 25 Kasim 1979 tarihinde MSP ve MHP'nin destegiyle bir azinlik hükumeti kurdu.

Suikast giriºimleri[degiºtir | kaynagi degiºtir]

Bülent Ecevit birçok baºarisiz suikast giriºimine maruz kaldi. Bunlardan biri ABD"de, digerleri ise Türkiye'de gerçekleºti.

Ecevit, 70'li yillarda koalisyon hükümetlerinin kurulmasindan itibaren çeºitli saldirilara ugradi. Bunlardan en önemlileri 23 Temmuz 1976'da New York"ta ve 29 Mayis 1977'de o yillarda sivil uçuºlarin yapildigi Çigli Havaalaninda gerçekleºti. 1976'da Kibris Harekati sonrasinda ABD'ye yapilan bir gezi sirasindaki saldiri, Ecevit'in korumaligini yapan FBI ajani tarafindan önlendi. Çigli Havaalani'ndaki giriºimde dönemin Istanbul Belediye Baºkani Ahmet Isvan'in kardeºi Mehmet Isvan yaralandi. Suikastte kullanilan silahin Özel Harp Dairesi'nde bulundugu iddialari sonraki yillarda çeºitli tanikliklarla tartiºildi.[9]

12 Eylül ve siyasi yasakli dönem[degiºtir | kaynagi degiºtir]

12 Eylül Darbesiyle Genelkurmay Baºkani Kenan Evren'in komutasindaki silahli kuvvetler ülkenin yönetimine el koydu. Eºi Rahºan Ecevit ile birlikte Hamzakoy'da (Gelibolu) yaklaºik bir ay gözetim altinda tutulan Ecevit diger parti baºkanlariyla beraber siyasetten uzaklaºtirildi. 28 Ekim 1980'de siyasi parti çaliºmalari durdurulunca, 30 Ekim 1980'de CHP Genel Baºkanligi'ndan istifa etti. Askeri yönetime karºi verdigi yogun demokrasi mücadelesi ve çikiºlari nedeniyle önce Nisan 1981'de yurtdiºina çikmasi yasaklandi. 1981'de çikarmaya baºladigi Arayiº dergisinde yayimlanan bir yazisi nedeniyle Aralik 1981'den ªubat 1982'ye kadar cezaevinde kaldi, Arayiº dergisi de 1982'de askerî rejim tarafindan kapatildi. Daha sonra yabanci basina siyasi demeç verdigi gerekçesiyle Nisan-Haziran 1982 arasinda yine tutuklu kaldi.

Ecevit, 7 Kasim 1982 halkoylamasinda kabul edilen 1982 Anayasasi'nin geçici 4. maddesi ile diger bütün partilerin ileri gelenleriyle birlikte 10 yil siyaset yasaklilari kapsamina alindi.

Demokratik Sol Parti[degiºtir | kaynagi degiºtir]

12 Eylül Döneminde eski CHP kadrolarindan kopan Ecevit, 1983-85 arasinda Demokratik Sol Parti'nin (DSP) kurulmasi çaliºmalarini destekledi. 1985 yilinda Bülent Ecevit'in siyasete girme yasagi devam ederken eºi Rahºan Ecevit'in baºkanliginda DSP kuruldu. Eylül 1986 ara seçimlerinde baºkanligini Rahºan Ecevit'in yürüttügü bu partinin propaganda gezilerine katildi. Yaptigi konuºmalarla siyaset yasagini çignedigi gerekçesiyle hakkinda çeºitli davalar açildi.

Bülent Ecevit, Kasim 1985'te Sosyal Demokrasi Partisi ve Halkçi Parti'nin Sosyaldemokrat Halkçi Parti adi altinda birleºmelerine ragmen birleºme taleplerine karºi geldigi ve sol oylari böldügü gerekçesiyle eleºtirilere ugradi.[10]

Yine bu dönemde kamuoyunda aile partisi görüntüsü giderek yerleºen DSP'de bazi muhalif sesler parti içinde demokrasi olmadigindan yakinmaya baºladi. 14 Haziran 1987 tarihinde Rahºan Ecevit'e muhalif olan grubun gerçekleºtirdigi 2. Kurucular Kurulu toplantisinda muhalif harekete önderlik eden Celal Kürkoglu, partiden ihraç edildigi belirtilen kurucu üyelerin katildigi toplantida, “Genel Baºkan” ilan edildi. Bu süreçte muhalifler ve parti yönetimi karºilikli suç duyurularinda bulundu, parti içi tartiºmalar, açilan davalarla mahkemelere taºindi. Yaklaºik üç ay süreyle “Genel Baºkanlik” iddiasinda bulunan Celal Kürkoglu 14 Eylül 1987'de 15 arkadaºiyla birlikte SHP'ye katildi.

Demokratik Sol Parti Baºkanligi[degiºtir | kaynagi degiºtir]

1987 yilinda yapilan referandumla eski siyasilerin siyaset yasagi kaldirilinca Bülent Ecevit DSP'nin baºina geçti (13 Eylül 1987). Ayni yilin kasim ayinda yapilan genel seçimlerde DSP'nin yüzde 10'luk seçim barajini aºamayarak milletvekili çikaramamasi üzerine Ecevit ilk kongrede parti genel baºkanligindan ve aktif siyasetten ayrilacagini açikladi. Ancak 1989 yilinin baºlarinda siyasete dönen Ecevit, partililer tarafindan yeniden liderlige getirildi.

20 Ekim 1991 seçimlerinde ulusal birligin ve laikligin korunmasi gerektigini vurgulayan Ecevit, Türkiye'nin önder ülke durumuna gelmesini gerektigini savundu. Sosyaldemokrat Halkçi Parti'nin (SHP) partisine karºi yürüttügü "sosyal demokrat oylari bölmeyin" kampanyasina karºi, SHP'nin aday listelerinde Halkin Emek Partisi (HEP) üyelerine yer vermesini eleºtirdi; SHP'nin "bölücülerle" iºbirligi yaptigini ileri sürdü. Iktidara geldiklerinde üretici, tüketici ve saticidan oluºan güçlü bir kooperatif düzen kuracaklarini açikladi. Zonguldak'tan milletvekili seçilerek partisinden 6 milletvekiliyle birlikte TBMM’ye girdi. CHP'nin yeniden açilmasi gündeme gelince CHP kurultayinin DSP'ye katilma karari almasini önerdi. 9 Eylül 1992'de toplanan CHP kurultayina çagrildigi halde katilmadi.

ABD devlet baºkan yardimcisi Dick Cheney ve Bülent Ecevit

DSP’nin oylari 24 Aralik 1995 tarihinde yapilan erken genel seçimde yüzde 14,64’e, milletvekili sayisi 76’ya yükseldi ve DSP solun en büyük partisi konumuna geldi. Ecevit, 30 Haziran 1997 tarihinde ANAP Genel Baºkani Mesut Yilmaz baºkanliginda kurulan ANASOL-D koalisyonunda Baºbakan Yardimcisi olarak görev aldi. 25 Kasim 1998'de koalisyon hükumetinin gensoruyla düºürülmesinin ardindan, Bülent Ecevit, 11 Ocak 1999'da CHP diºindaki partilerin destegiyle DSP azinlik hükumetini kurarak, yaklaºik 20 yil aradan sonra, 4. kez baºbakan oldu. Ecevit'in azinlik hükumetinin iktidarda oldugu sirada PKK lideri Abdullah Öcalan'in Kenya'da yakalanarak Türkiye'ye getirilmesiyle (15 ªubat 1999) Ecevit, 1970’lerden sonra yeniden patlama yapti; DSP, 18 Nisan 1999’da yapilan genel seçimlerden yüzde 22,19 oy oraniyla birinci parti olarak çikti.

Seçimlerden sonra hükumeti kurmakla görevlendirilen Bülent Ecevit, 28 Mayis 1999’da kurulan DSP-MHP-ANAP koalisyonunda yeniden baºbakanlik koltuguna oturdu.

2000 yilindaki cumhurbaºkanligi seçimlerinde üniversite mezunu olmamasi nedeniyle Cumhurbaºkanligi"na aday olamadi. Koalisyon partilerinin bu hükmü degiºtirme teklifini ve kendisine cumhurbaºkanligi teklifi getirmesini ise teºekkür ederek reddetti.

Süleyman Demirel'in ardindan Cumhurbaºkani olan Ahmet Necdet Sezer ile Bülent Ecevit Hükumeti arasinda zaman zaman bazi yasalarin iade edilmesi nedeniyle gerginlik yaºandi. Bu gerginlik 19 ªubat 2001 tarihinde yapilan Milli Güvenlik Kurulu (MGK) toplantisinda doruga ulaºti. Cumhurbaºkani Sezer ile yaºadigi tartiºma nedeniyle Baºbakan Ecevit, MGK toplantisini terk etti. Yaºanan bu kriz ekonomide zor günlerin baºlangici oldu.

Saglik sorunlari[degiºtir | kaynagi degiºtir]

Bülent Ecevit, 16 Ocak 2002'de Amerika Birleºik Devletleri Devlet Baºkani George W. Bush'la Beyaz Saray'da yaptigi görüºme esnasinda

Saglik sorunlariyla ilgili söylentiler çikan Bülent Ecevit, 4 Mayis 2002’de rahatsizlanarak Baºkent Üniversitesi Ankara Hastanesi'ne kaldirildi. Tedavisi sirasinda durumu daha da kötüleºince[11] eºi Rahºan Ecevit tarafindan hastaneden çikartilarak[12] evine getirildi. Bir süre evinde dinlenen Bülent Ecevit 17 Mayis'ta yeniden hastanede tedavi altina alindi ve 11 gün burada kaldi. Rahºan Ecevit bu dönemdeki tedaviler konusundaki kuºkularini kamuoyuyla paylaºti. Iddialari tekzip edildi ancak konu sonraki yillarda Ergenekon Davasi sirasinda da gündeme geldi.[13][14]

Ecevit’in rahatsizligi sirasinda hükumete yönelik tartiºmalar ve erken seçim talepleri gündeme geldi. Bu tartiºmalar partisine de yansidi. Kendilerini “Dokuzlar” olarak adlandiran DSP'li 9 milletvekili, 25 Haziran'da bir bildiri yayinlayarak, “Ecevitler öncülügünde Ecevitsiz yaºama geçilmesini” istediler. 5 Temmuz 2002'de Bülent Ecevit adina basin açiklamasi yapan bir grup DSP'li milletvekili, Ecevit'e en yakin isimlerden biri olan Baºbakan yardimcisi Hüsamettin Özkan’i açik bir biçimde eleºtirdi. Bunun üzerine Özkan, 8 Temmuz 2002'de görevinden ve partiden istifa etti. Hüsamettin Özkan'in istifasini 6'si bakan olmak üzere toplam 63 milletvekilinin istifasi izledi. Istifalarla koalisyon hükumeti TBMM’deki sayisal destegini yitirdi. Bu geliºmeler üzerine 31 Temmuz 2002'de erken seçim karari alindi. 3 Kasim 2002’de yapilan erken genel seçimlerde DSP baraji aºamadi ve TBMM diºi kaldi.

Genel baºkanliktan ayrilma kararini, 3 Kasim seçimlerinden önce oldugu gibi, seçimlerden sonra da zaman zaman dile getiren Bülent Ecevit, 22 Mayis 2004 tarihinde düzenledigi basin toplantisiyla halefini ilan etti ve görevi Genel Baºkan Yardimcisi Zeki Sezer’e devretmek istedigini belirtti. 24 Temmuz 2004 tarihinde yapilan 6. Olagan Kurultay ile aktif siyaseti birakti.

Vefati[degiºtir | kaynagi degiºtir]

Bülent Ecevit'in Türkiye Cumhuriyeti Devlet Mezarligi'ndaki kabri

Ilerleyen yaºi, bozulan sagligi ve doktorlarinin karºi çikmasina ragmen, Daniºtay Saldirisi'nda yaºamini kaybeden Yücel Özbilgin'in 19 Mayis 2006'daki cenazesine katildi.[15] Törenin ardindan beyin kanamasi geçiren Ecevit, uzun süre Gülhane Askerî Tip Akademisi'nde yogun bakimda kaldi.[16] Bu dönemde kendisi için tutulan ziyaretçi defteri Kaldirim Defteri adiyla anilir. Bülent Ecevit, bitkisel hayata girdikten 172 gün sonra 5 Kasim 2006 pazar günü Türkiye saatiyle 22:40'da (20:40 [UTC]) dolaºim ve solunum yetmezligi sonucu vefat etti.[17]

Ecevit'in Devlet Mezarligi'na gömülebilmesi için, ölümünün hemen ardindan 9 Kasim'da yapilan bir kanun degiºikligiyle bu mezarliklara baºbakanlarin da gömülmesi saglandi.[18] 11 Kasim 2006'da yapilan cenaze törenine yurdun dört bir yanindan ve baºta Kuzey Kibris Türk Cumhuriyeti olmak üzere pek çok ülkeden gelen büyük bir kalabalik katildi. Cenaze törenine beº eski cumhurbaºkani ve siyasetçiler de katildi. Kocatepe Camii'nde kilinan cenaze namazinin ardindan Devlet Mezarligi'nda topraga verildi.[19][20][21] 11 Kasim 2006 günü Devlet Mezarligi'na defnedilen Ecevit için anit mezar yapilmasi da gündeme geldi. [22]

Beºiktaºli oldugu bilinen Bülent Ecevit için, Çarºi grubunun Forzabesiktas.com adresli web sitesi karartildi. Sitede, siyah zemin üzerine Bülent Ecevit ve eºi Rahºan Ecevit’in bir mitingde, halki selamlarken çekilmiº fotografi yer alirken; fotografin altinda ise, “Karaoglan, Kara Kartal Seni Unutmayacak" yazisi yazildi.[23]

Kiºisel[degiºtir | kaynagi degiºtir]

1973 seçimlerinde CHP'nin seçim kampanyasinda, yaºli bir kadinin "Karaoglan nirede ha evlatlar, Karaoglan'i görmek istiyom." ºeklindeki sorusundan sonra Karaoglan adi CHP'liler tarafindan benimsenmiº ve ilerleyen yillarda da Türkiye'de Bülent Ecevit için kullanilmaya baºlanmiºtir.[24] Seçim propagandalarinda "Umudumuz Karaoglan" slogani söylenmeye baºlamiºtir. Süleyman Demirel, en büyük rakibi olan Bülent Ecevit'i, darbeyle devrilen ªilili sosyalist devlet adami Salvador Allende'ye benzetip atifta bulunmak için "Allende-Büllende" tabirini kullanmiºtir.[25][26] Ecevit, baºbakanlik dönemlerinde yapilan Kibris Harekâti sonrasinda "Kibris Fatihi", Abdullah Öcalan'in yakalaniºi sonrasinda da "Kenya Fatihi" olarak anilmiºtir. Kamuoyunda mütevazi kiºiligiyle de taninmaktadir.[27]

Mavi gömlegi ve kasketi ile marka haline gelen liderlerden biri olmuº olan Ecevit, Bitlis sigarasi, Meclis sigarasi içer, eniºtesi Ismail Hakki Okday'in hediyesi Erika marka daktilosuyla yazardi. Bu 70 yillik daktiloyu, ODTÜ Bilim ve Teknoloji Müzesi'ne armagan etmiºtir.

Hatirasi[degiºtir | kaynagi degiºtir]

Zonguldak Karaelmas Üniversitesi’nin ismi 2012 yilinda “Bülent Ecevit Üniversitesi” olarak degiºtirilmiºtir.[28] Kartal Bülent Ecevit Kültür Merkezi 2005 yilinda hizmete girmiºtir.

Edebî kiºiligi[degiºtir | kaynagi degiºtir]

Bülent Ecevit, siyasi yaºaminin yani sira yazarlik ve ºairligi de birlikte yürütmüº ender siyasetçilerden birisidir. Sanskrit, Bengal ve Ingilizce dillerinde çaliºmalar yapmiº olan Ecevit, Rabindranath Tagore, Ezra Pound, T. S. Eliot, ve Bernard Lewis'in yapitlarini Türkçeye çevirmiº, kendi ºiirlerini de kitap halinde yayimlamiºtir.

Kitaplar[degiºtir | kaynagi degiºtir]

ªiir kitaplari[degiºtir | kaynagi degiºtir]

Siyasi kitaplari[degiºtir | kaynagi degiºtir]

Hakkinda yazilan kitaplar[degiºtir | kaynagi degiºtir]

Kaynakça[degiºtir | kaynagi degiºtir]

  1. ^ Ecevit, Bülent; Umut Yili 1977, 1. Baski. 2010-Istanbul, Türkiye Iº Bankasi Kültür Yayinlari
  2. ^ [1]
  3. ^ Aytekin Gezici, Bülent Ecevit, Bir Karaoglan Masali, Akis, 2006. Aras Erdogan, Umut Ecevit, Kesit, 2006, p. 19.
  4. ^ Altan Tan, Kürt Sorunu, Timaº, 2009, p. 493.
  5. ^ Ertugrul Tarik KARA, Tarihte Ramazan, 2006
  6. ^ Büyük Larousse Sözlük ve Ansiklopedisi
  7. ^ 1970’li Yillar...“Toprak Iºleyenin, Su Kullananin” “Bu Düzen Degiºmelidir”, chpetimesgut.com.
  8. ^ Ecevit"in Yükseliºi, Hürriyet .
  9. ^ http://www.bianet.org/bianet/emek/138134-1-mayis-1977-tertip-geliyorum-demisti
  10. ^ Siyasetin ªairi Karaoglan - III. Bölüm, hurriyet.com.tr.
  11. ^ http://www.stargazete.com/politika/ecevit-i-hastanede-oldurme-plani-haber-205937.htm
  12. ^ http://www.stargazete.com/politika/haber-ecevitin-koruma-mdurune-ergenekon-savcisindan-davet-181925.htm
  13. ^ [2]
  14. ^ [3]
  15. ^ http://www.sabah.com.tr/talu.html
  16. ^ http://www.milliyet.com.tr/2006/11/07/son/sonsiy09.asp
  17. ^ http://www.bbc.co.uk/turkish/europe/story/2006/11/061106_ecevitnew.shtml
  18. ^ http://www.ntvmsnbc.com.tr/news/390293.asp
  19. ^ http://video.milliyet.com.tr/m.swf?id=218&tarih=2006/11/12
  20. ^ http://www.ntvmsnbc.com.tr/news/390529.asp
  21. ^ http://www.milliyet.com.tr/content/galeri/yeni/goster.asp?id=1&galeriid=631
  22. ^ http://www.milliyet.com.tr/2006/11/11/son/sonsiy20.asp
  23. ^ http://m.haberturk.com/spor/futbol/haber/5279-carsidan-ecevite-seni-unutmayacagiz
  24. ^ Hürriyet: Karaoglan efsanesi
  25. ^ Meral Tamer, Hayatimin Ecevit"le degiºen akiºi, Milliyet, 07 Kasim 2006.
  26. ^ Sosyal Demokrasi Vakfi, Onurunu alip giden Allende’yi hatirlamak, 18 Ocak 2006.
  27. ^ "Mütevazi Baºbakan". Hürriyet Gazetesi. 10 Eylül 1997. 12 Ocak 2012 tarihinde kaynagindan arºivlendi. http://web.archive.org/web/20120112222728/http://webarsiv.hurriyet.com.tr/1997/09/10/9066.asp. Eriºim tarihi: 14 Nisan 2010. 
  28. ^ Bülent Ecevit Üniversitesi tarihçesi

Diº baglantilar[degiºtir | kaynagi degiºtir]

Konuyla ilgili diger Wikimedia sayfalari :

Vikikaynak'ta Bülent Ecevit ile ilgili belge kayitlari bulunmaktadir.

Vikisöz'de Bülent Ecevit ile ilgili alintilar bulunmaktadir.

Siyasi görevi
Önce gelen:
Mesut Yilmaz
Türkiye Baºbakani
11 Ocak 1999 - 19 Kasim 2002
Sonra gelen:
Abdullah Gül
Önce gelen:
Tansu Çiller
Türkiye Baºbakan Yardimcisi
30 Haziran 1997 - 11 Ocak 1999
Sonra gelen:
Hüsamettin Özkan
Hikmet Ulugbay
Önce gelen:
Süleyman Demirel
TBMM Ana Muhalefet Partisi Lideri
12 Kasim 1979 - 12 Eylül 1980
Sonra gelen:
Necdet Calp
Önce gelen:
Süleyman Demirel
Türkiye Baºbakani
5 Ocak 1978 - 12 Kasim 1979
Sonra gelen:
Süleyman Demirel
Önce gelen:
Süleyman Demirel
TBMM Ana Muhalefet Partisi Lideri
21 Temmuz 1977 - 5 Ocak 1978
Sonra gelen:
Süleyman Demirel
Önce gelen:
Süleyman Demirel
Türkiye Baºbakani
21 Haziran 1977 - 21 Temmuz 1977
Sonra gelen:
Süleyman Demirel
Önce gelen:
Ismet Inönü
TBMM Ana Muhalefet Partisi Lideri
31 Mart 1975 - 21 Haziran 1977
Sonra gelen:
Süleyman Demirel
Önce gelen:
Naim Talu
Türkiye Baºbakani
26 Ocak 1974 - 17 Kasim 1974
Sonra gelen:
Sadi Irmak
Önce gelen:
Cahit Talas
Türkiye Çaliºma Bakani
20 Kasim 1961 - 13 ªubat 1965
Sonra gelen:
Ihsan Sabri Çaglayangil
Parti siyasi görevi
Önce gelen:
Necdet Karababa
Demokratik Sol Parti Genel Baºkani
15 Ocak 1989 - 25 Temmuz 2004
Sonra gelen:
Zeki Sezer
Önce gelen:
Rahºan Ecevit
Demokratik Sol Parti Genel Baºkani
13 Eylül 1987 - 7 Mart 1988
Sonra gelen:
Necdet Karababa
Önce gelen:
Ismet Inönü
Cumhuriyet Halk Partisi Genel Baºkani
14 Mayis 1972 - 29 Ekim 1980
Sonra gelen:
Deniz Baykal
Önce gelen:
Kemal Satir
Cumhuriyet Halk Partisi Genel Sekreteri
24 Ekim 1966 - 21 Mart 1971
Sonra gelen:
ªeref Bakºik